Nghệ nhân Ưu tú Trần Nam Tước: hành trình nghề và tác phẩm
“Nghệ sỹ là người làm sáng tạo bằng cái đầu. Tôi không làm vì cái đẹp, tôi không làm vì đúng-sai. Bởi cái đẹp thuộc về các bạn, đúng-sai thuộc về các nhà nghiên cứu, còn cái tôi làm để bạn nhìn thấy là văn hóa của dân tộc tôi. Đó là điều tôi luôn hướng tới” – Nghệ nhân Ưu tú Trần Nam Tước chia sẻ với báo Vietnamplus.
Ông không sinh ra tại Bát Tràng nhưng gắn bó với nghề gốm và được biết đến qua các tác phẩm điêu khắc gốm lấy cảm hứng từ linh vật, điển tích và lịch sử Việt Nam.
Hồ sơ này làm rõ tác giả, hành trình nghề và sự kiện đã có nguồn. Trong mạng gốm sứ Bát Tràng, bài nghệ nhân cung cấp lớp thông tin về tác giả; trang chủ giữ vai trò phân loại sản phẩm theo nhu cầu.
XEM QUA CÁC TRIỂN LÃM GỐM TRẦN TƯỚC
Triển lãm LINH THÚ THỜI NAY: Sự kiện diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam từ ngày 10/8/2023 đến 20/8/2023 đánh dấu 32 năm Trần Nam Tước theo đuổi nghề gốm:
https://vnexpress.net/trien-lam-gom-ve-linh-thu-cua-tran-nam-tuoc-4641637.html
https://vov2.vov.vn/van-hoa-giai-tri/trien-lam-gom-nghe-thuat-linh-thu-thoi-nay-44027.vov2
https://baodantoc.vn/trien-lam-gom-nghe-thuat-linh-thu-thoi-nay-1691710654845.htm
Triển lãm “NAM TƯỚC – HỒN CỦA ĐẤT” của Nghệ Nhân Ưu Tú Trần Nam Tước diễn ra từ ngày 25/10/2024 đến 2/11/2024 tại Nhà triển lãm mỹ thuật – Hà Nội.
https://daibieunhandan.vn/gom-viet-qua-trien-lam-nam-tuoc-hon-cua-dat-10350242.html
https://battrangvietnam.vn/tin-tuc/su-kien/trien-lam-hon-cua-dat/
Triển lãm mỹ thuật ứng dụng “NAM TƯỚC – NHỮNG MẢNH GHÉP” đã diễn ra từ 2/8/2025 đến 12/8/2025
https://baovanhoa.vn/nghe-thuat/nhung-manh-ghep-cua-nghe-nhan-uu-tu-tran-nam-tuoc-158490.html
https://baomoi.com/trien-lam-my-thuat-ung-dung-cua-nghe-nhan-uu-tu-tran-nam-tuoc-c52909514.epi
Nội dung
1. Người thợ gốm không sinh ra từ làng Gốm
Nghệ nhân Trần Nam Tước tên thật là Trần Xuân Triều, sinh năm 1974, tại vùng quê lúa Kiến Xương (Thái Bình). Sinh ra và lớn lên ở Thái Bình, nhưng gia đình lại không thuần nông, mà các cụ nhà ông đã đi buôn từ thời Pháp thuộc.
Ông được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú dù không sinh ra và lớn lên tại làng Bát Tràng; đây là chi tiết được các bài phỏng vấn về ông nhắc lại.
Với ông, đó không phải là sự thiệt thòi, mà là một niềm hãnh diện. Chính vị thế của một người “ngoại đạo” đã cho ông một góc nhìn mới mẻ, một sự tự do để sáng tạo không giới hạn và cháy hết mình với gốm sứ.
2. Hành Trình “Xê Dịch” & Cái Duyên Kỳ Lạ Với Gốm
Cuộc đời nghệ nhân Trần Nam Tước gắn liền với hai chữ “xê dịch”. Mới học lớp 10, ông đã bỏ ngang để bắt đầu hành trình phiêu bạt khắp 64 tỉnh thành. Ông làm đủ mọi nghề để sống và để đi: từ điêu khắc gỗ, trùng tu di tích, làm mộc, cho đến cả thu mua phế liệu.
Năm 1996, ông đến Bát Tràng, không phải để tìm nghề, mà khi đó ông đang làm công việc lái xe. Nhưng định mệnh đã sắp đặt, cuộc gặp gỡ với gốm Bát Tràng đã khiến ông nhận ra đây chính là lẽ sống, là nơi ông có thể gửi gắm trọn vẹn sự sáng tạo và đam mê mà mình hằng theo đuổi.
Nhưng rồi khi gặp được gốm Bát Tràng Trần Nam Tước nhận ra gốm chính là lẽ sống, là hơi thở và sự sáng tạo không ngừng mà ông hằng theo đuổi.
XEM THÊM: Nghệ nhân Ưu tú Tô Thanh Sơn – thu cả vũ trụ vào một cái chén nhỏ.
3. Hướng tới tôn tạo giá trị văn hóa đích thực cho gốm Việt
Sự từng trải và cách sống tới tận cùng đam mê đã nhào nặn nên một Trần Nam Tước như bây giờ, vẫn chỉ khiêm cung tự nhận mình là “thợ mới” trong nghề gốm và trước một làng nghề giàu truyền thống mấy trăm năm lịch sử như Bát Tràng, thế nhưng cũng đầy kiêu hãnh và sỹ diện với nghề.
Ở Trần Nam Tước, ông có một điều rất đặc biệt, một tư duy văn minh và thức thời của người vừa có tố chất sáng tạo đầy chất nghệ vừa luôn nghĩ lớn và làm lớn trên nền tảng sự am hiểu sâu sắc văn hóa truyền thống. Mà, tất cả đều do anh tự mày mò nghiên cứu, không qua bất cứ trường lớp đào tạo nào. Trần Nam Tước lại còn khó tính và kỹ lưỡng trong mọi cuộc chơi.
Thời mới về Bát Tràng, Nam Tước chỉ là một thợ giúp việc trong các nhà lò. Trong quá trình làm ở đây, ông nhận thấy men Bát Tràng rất đẹp, tiếc là ít ai đặt được đúng vị trí để màu men đó trở nên đẹp nhất. Rồi màu men đẹp nhưng phải đi kèm với kỹ năng pha chế.
Bạn có thể vẽ giỏi, nặn đẹp nhưng nếu chưa hiểu về men thì chưa biết gì về Bát Tràng. Đó cũng là lý do mà tư duy làm gốm của ông sau này không giống ai.
Ông đã nhìn thấy những dòng men tưởng như rất đơn giản mà lại vô cùng xuất sắc. Ông sử dụng chất liệu sản xuất đầu vào ở mức thấp nhất, không cầu kỳ, với nghĩa là dòng men đơn giản và đất cũng rẻ tiền nhất. Nhưng quan điểm làm gốm của ông là “đơn giản đầu vào, thận trọng đầu ra, tránh xa sao chép”
Nguyên tắc gốm Trần Tước đặc biệt nói không với sao chép. Tất cả sản phẩm đều làm mới dựa trên việc lấy cảm hứng từ các điển tích. Theo phần chia sẻ được bài viết dẫn lại, ông tham khảo tư liệu trước khi tạo tác và tránh sao chép trực tiếp mẫu trong quá trình làm.
Ông Nam Tước cho rằng thực ra gốm là một bộ môn nghệ thuật, mà đã là nghệ thuật thì cứ đi thôi, chứ cũng không biết đích đến ở đâu. Nhưng cách mà ông nghĩ và cách ông làm theo quan điểm gốm sứ văn hóa là sự tiếp biến. Ông lấy giá trị truyền thống trên những điển tích rồi gửi nó vào các sản phẩm gốm sứ mình làm ra.
Phong cách làm việc của ông bám sát phương châm là bảo tồn và phát triển, tiếp biến những giá trị văn hóa của nhiều đời. Hướng tới tôn tạo giá trị văn hóa đích thực cho gốm Việt.
Mặc dù là người đi sau kế thừa học hỏi tinh hoa, song ông đều sáng tác ra những sản phẩm để lại dấu ấn cá nhân, tái hiện lại sự tinh hoa làng nghề. Các triển lãm và bài báo được liệt kê ở đầu bài cho thấy tác phẩm của ông đã được giới thiệu trong nhiều không gian văn hóa; đánh giá chất lượng cần gắn với nguồn và tác phẩm cụ thể.
Nếu như mỗi tác phẩm gốm cần thời gian và lửa đủ độ để biến đất thành “vàng” thì nghệ nhân cũng cần trải qua quá trình “thử lửa” để thành tài. Nghệ nhân Trần Xuân Triều (hay Trần Nam Tước) là một minh chứng sống cho sự tài hoa và khéo léo khi đã đem viết lại lịch sử trên đất gốm. (Báo Công Thương nói về nghệ nhân Trần Nam Tước)
XEM THÊM: Nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt – “Trứng rồng lại nở ra rồng”
4. Một số thành tựu và sản phẩm của nghệ nhân Trần Nam Tước.
- Tác phẩm “Đầu Rồng” thời Lý được Thủ tướng Chính phủ lựa chọn làm quà tặng Tổng thống Mỹ.
- Năm 2010, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng chứng nhận các tác phẩm gốm linh vật của Nam Tước là sản phẩm tiêu biểu của người Việt.
- Sản phẩm “bộ Lân Nghê” và “Người con của rồng 1” đạt giải Sản phẩm tiêu biểu vòng chung khảo Hội thi Sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam lần thứ VII Cúp Thăng Long 1000 năm;
- Sản phẩm Bình hoa lá rụng về cội đạt giải vòng chung khảo Hội thi Sản phẩm thủ công Việt Nam lần thứ VIII-2011…
- Ông từng tham gia trùng tu công trình gốm Cổng Nghi Môn trong cung điện Vua Lê ở Lam Kinh, Thanh Hóa; phục chế một số di tích ở Huế; trùng tu, tôn tạo Khu thủy tổ quan họ Làng Diềm, Bắc Ninh…
- Hơn 200 linh vật trang trí trong khách sạn InterContinental Đà Nẵng Sun Peninsula Resort…
- Bộ cửa “Trung Hiếu môn” của ông đoạt giải Nhất hạng mục Sản phẩm trang trí tại Triển lãm mỹ thuật nhận được nhiều đơn đặt hàng trước và sau khi tham gia triển lãm
- Ông đã góp phần cùng với Trung tâm Khuyến công Hà Nội mở được bốn khóa đào tạo nghề với số học viên tham dự lên đến hơn 200 người.
- Ngoài ra, ông còn tham gia phục chế hàng chục sản phẩm tiêu biểu như: Tác phẩm “Sơn Nam Thủy tổ” cung tiến tại Đền Hùng, Phú Thọ; “Linh nghê” cúng tiến tại Đền Đô; “Kỳ lân” cung tiến ra đảo Trường Sa…
Nghệ nhân ưu tú Trần Tước có tư duy văn minh và thức thời của người vừa có tố chất sáng tạo đầy chất nghệ vừa luôn nghĩ lớn và làm lớn trên nền tảng sự am hiểu sâu sắc văn hóa truyền thống…(theo Báo Vietnamplus)
Hồ sơ Trần Nam Tước cho thấy một hướng tiếp cận gốm từ điêu khắc và điển tích. Khi xem hoặc mua tác phẩm, cần đối chiếu tên tác giả, dấu hiệu nhận diện, chất liệu, kích thước và hồ sơ của đúng sản phẩm.
