Nghệ Nhân Bát Tràng: Phân Biệt Danh Xưng và Danh Hiệu Nhà Nước

“Nghệ nhân” có thể là danh xưng nghề nghiệp, trong khi “Nghệ nhân ưu tú” và “Nghệ nhân nhân dân” là danh hiệu Nhà nước được xét theo văn bản áp dụng cho từng lĩnh vực. Danh xưng hoặc danh hiệu không tự bảo đảm chất lượng, độ độc bản hay giá trị tăng theo thời gian của mọi sản phẩm.

Bài viết phân biệt cách gọi người thợ, nghệ nhân dân gian và các danh hiệu được cơ quan có thẩm quyền xét tặng; đồng thời giới thiệu một số hồ sơ nghệ nhân gắn với Bát Tràng. Để xem bối cảnh làng nghề và đặc điểm sản phẩm, đọc tổng quan gốm Bát Tràng.

Danh hiệu nghệ nhân là gì?

Nghệ nhân là người chuyên làm nghề nghệ thuật biểu diễn hoặc một nghề thủ công mĩ nghệ, với trình độ cao (Theo Wikipedia)

Trong nghề thủ công mỹ nghệ, thường có thợ gốm và nghệ nhân, 2 danh xưng này thể hiện 2 đẳng cấp khác biệt rõ rệt:

• Thợ gốm: Là những người có kỹ năng tay nghề, có thể tạo ra các sản phẩm gốm sứ chất lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật.
• Nghệ nhân: Là những bậc thầy của nghề. Họ không chỉ có kỹ năng điêu luyện, mà còn sở hữu khả năng sáng tạo vượt bậc, tư duy nghệ thuật sâu sắc và khả năng “thổi hồn” vào đất, tạo ra những tác phẩm độc đáo, có giá trị nghệ thuật cao và mang đậm dấu ấn cá nhân.

Văn bản hiện hành và hai phạm vi xét tặng cần phân biệt

Cập nhật ngày 03/09/2026: nghề gốm có thể được xem xét trong phạm vi nghề thủ công mỹ nghệ hoặc di sản văn hóa phi vật thể tùy hồ sơ và hoạt động cụ thể. Không nên ghép tiêu chí của hai cơ chế thành một danh sách chung.

• Nghề thủ công mỹ nghệ: Nghị định 43/2024/NĐ-CP quy định việc xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực nghề thủ công mỹ nghệ. Tiêu chí và trường hợp đặc thù phải được đọc trực tiếp trong văn bản hiện hành.
• Di sản văn hóa phi vật thể: Nghị định 93/2023/NĐ-CP, có hiệu lực từ 15/02/2024, áp dụng cho cá nhân nắm giữ, thực hành, truyền dạy và phát huy di sản; phạm vi bao gồm nghề thủ công truyền thống.

Nguồn chính thức: Bộ Tư pháp giới thiệu Nghị định 43/2024/NĐ-CP; toàn văn Nghị định 93/2023/NĐ-CP trên Cơ sở dữ liệu VBPL.

Lưu ý cập nhật: Số lượng và danh sách người được phong tặng có thể thay đổi theo từng đợt. Chỉ ghi danh hiệu cho từng cá nhân khi có quyết định hoặc nguồn chính thức tương ứng.

Chính những tiêu chuẩn khắt khe này đã khẳng định giá trị và đẳng cấp của danh hiệu Nghệ nhân.

Gặp Gỡ Những Nghệ Nhân Của Làng Gốm Bát Tràng

Làng gốm Bát Tràng tự hào là nơi hội tụ của nhiều nghệ nhân tài hoa. Sàn Gốm Bát Tràng xin trân trọng giới thiệu một vài tên tuổi tiêu biểu đã và đang làm rạng danh làng nghề:

Nghệ nhân nhân dân Trần Độ 

Là người con thuộc đời thứ 18 của dòng họ Trần làm gốm, NNND Trần Độ được mệnh danh là “vua men cổ”, một bậc thầy trong việc phục dựng và sáng tạo các dáng bình, các bài men cổ thất truyền, mang lại vẻ đẹp kinh điển cho gốm sứ đương đại.

Nghệ nhân ưu tú Tô Thanh Sơn 

Khi nhắc đến NNƯT Tô Thanh Sơn, giới sành gốm sẽ nghĩ ngay đến các dòng ấm chén men lam thời Nguyễn và men rạn cổ truyền. Các tác phẩm của ông là sự kết hợp hoàn hảo giữa kỹ thuật truyền thống và công năng sử dụng.

Nghệ nhân ưu tú Trần Tước 

Nghệ nhân ưu tú Trần Nam Tước (Trần Xuân Thiều) được mệnh danh là “đứa con lạc loài” tài hoa của làng gốm, dù không sinh ra tại Bát Tràng, anh vẫn chinh phục được đỉnh cao của nghề và được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, nổi tiếng với các tác phẩm điêu khắc độc đáo.

Xem thêm : Nghệ nhân ưu tú Trần Nam Tước: Tôi và nghiệp nghề đã thấu hiểu cho nhau

Nghệ nhân ưu tú Phạm Đạt 

Là người có công lớn trong việc phục chế và nâng tầm dòng gốm men rạn tâm linh, NNƯT Phạm Đạt đã thổi hồn vào các bộ đồ thờ cúng, biến chúng thành những tác phẩm nghệ thuật trang nghiêm, tinh xảo và giàu giá trị phong thủy.

Xem thêm : Nghệ nhân Phạm Văn Đạt: Khôi phục dòng gốm men rạn tinh xảo

Nghệ nhân Phạm Thế Anh 

Một nghệ nhân trẻ đầy sáng tạo, người đã nghiên cứu và phát triển thành công chất liệu đất “Hồng sa” độc đáo từ chính phù sa sông Hồng, mang lại một sắc màu mới cho gốm sứ Bát Tràng.

Anh sở hữu một xưởng gốm với khu vườn thơ mộng, nơi từng được sử dụng làm bối cảnh cho bộ phim truyền hình nổi tiếng “Về nhà đi con”.

Cách kiểm tra một sản phẩm gắn tên nghệ nhân

• Tác giả và mức tham gia: Xác nhận nghệ nhân trực tiếp chế tác, thiết kế, giám sát hay chỉ cấp phép sử dụng tên.
• Tính độc bản: Yêu cầu mã tác phẩm, chữ ký, chứng nhận hoặc tài liệu đi kèm nếu người bán mô tả là bản duy nhất; không mặc định sản phẩm sẽ tăng giá.
• Tình trạng và công năng: Kiểm tra dáng, men, họa tiết, nứt sứt, mục đích sử dụng và hồ sơ thử nghiệm nếu sản phẩm tiếp xúc thực phẩm.

Danh xưng nghệ nhân không tự bảo đảm mọi sản phẩm phù hợp với mọi mục đích hoặc tăng giá theo thời gian. Khi lựa chọn, cần đối chiếu tác giả, chất liệu, kỹ thuật, tình trạng, hồ sơ đi kèm và thông tin của chính mẫu sản phẩm.

Xem các nhóm gốm sứ Bát Tràng đang được phân loại trên Sàn Gốm hoặc liên hệ hotline 0945.998.007 để kiểm tra thông tin của mẫu cụ thể trước khi đặt hàng.