Gốm Bát Tràng tại Expo 2025 Osaka: những tác phẩm nào được trưng bày?
Gốm Bát Tràng xuất hiện tại Nhà Triển lãm Việt Nam ở Expo 2025 Osaka qua các thiết kế của Bát Tràng Museum Atelier. Không gian mở cửa trong thời gian Expo từ 13/4 đến 13/10/2025 tại Osaka, Nhật Bản. Chủ thể tham gia là một xưởng sáng tạo thuộc Bát Tràng Museum, không phải toàn bộ làng nghề và cũng không phải Sàn Gốm.
Chủ thể tham gia là Bát Tràng Museum Atelier
Nội dung
Bát Tràng Museum xác định đơn vị đưa thiết kế tới Expo là Bát Tràng Museum Atelier, viết tắt BTMA. Đây là xưởng gốm được các thành viên trong gia đình tiếp tục vận hành trên nền di sản sáng tạo của cố Nghệ nhân Nhân dân Vũ Thắng.
Ba tên gọi cần được tách rõ. Bát Tràng là cộng đồng làng nghề; Bát Tràng Museum là bảo tàng ngoài công lập được thành phố Hà Nội cấp phép từ năm 2016 theo thông tin do đơn vị công bố; còn Bát Tràng Museum Atelier là xưởng nghiên cứu và phát triển thiết kế thuộc bảo tàng. Khi nói về Expo, tên chính xác của chủ thể là BTMA.
Cách phân biệt này tránh hai hiểu sai thường gặp: biến hoạt động của một xưởng thành đại diện chính thức cho mọi cơ sở Bát Tràng, hoặc gán hoạt động trưng bày cho một đơn vị bán hàng không tham gia sự kiện. Một địa danh có thể bao trùm nhiều chủ thể, nhưng bằng chứng phải gắn với đúng người thực hiện.
Bối cảnh Nhà Triển lãm Việt Nam tại Expo 2025
World Expo 2025 Osaka, Kansai diễn ra tại Nhật Bản với chủ đề hướng tới thiết kế xã hội tương lai cho cuộc sống. Theo bài giới thiệu của BTMA, sự kiện có sự tham gia của 158 quốc gia và tổ chức quốc tế; con số 28 triệu lượt khách là mức kỳ vọng được đơn vị nêu trong thời gian Expo, không phải số khách thực tế được xác nhận trong bài này.
Nhà Triển lãm Việt Nam do Cục Hợp tác quốc tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp tổ chức và vận hành. Không gian rộng 300 m², dùng trưng bày, công nghệ trình chiếu và biểu diễn để kể câu chuyện về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, du lịch và đời sống Việt Nam.
Vì vậy, gốm Bát Tràng là một thành tố trong câu chuyện Việt Nam rộng hơn. Nó đứng cạnh áo dài, âm nhạc, ẩm thực, hình ảnh lịch sử và các chất liệu văn hóa khác, chứ không tạo thành một gian hàng độc lập dành riêng cho toàn bộ làng gốm.
Các thiết kế gốm được giới thiệu tại Osaka
Nguồn của BTMA cho thấy nhóm tác phẩm không chỉ có “túi gốm” nói chung. Những tên và mối quan hệ hợp tác được công bố giúp nhận diện rõ hơn cách gốm Bát Tràng được đưa vào thiết kế đương đại.
Bình gốm Túi Ai Ơi
“Túi Ai Ơi” là một bình gốm có hình thức gợi liên tưởng đến chiếc túi hiện đại. BTMA ghi nhận sản phẩm là hợp tác với LUU VIETANH; một phiên bản sử dụng họa tiết “Dệt một áng hoa”. Cùng một vật thể, hình dáng, họa tiết và cách cắm hoa tạo ra nhiều lớp đọc về nghề thủ công và đời sống đương đại.
Sắp đặt hoa theo tinh thần Ikebana
Nhà Triển lãm Việt Nam mô tả những chiếc túi làm bằng gốm Bát Tràng được cắm hoa theo phong cách Ikebana của Nhật Bản. BTMA ghi tên LaFleur Vietnam ở phần sắp đặt hoa. Như vậy, tác phẩm không chỉ là chiếc bình đứng riêng, mà còn là kết quả của quan hệ giữa gốm, hoa, khoảng trống và bối cảnh trưng bày.
Đèn Ballerina và phiên bản giày gốm
BTMA còn công bố Đèn Ballerina, sản phẩm hợp tác với Leap Art, cùng phiên bản mô phỏng chiếc giày gốm của cố Nghệ nhân Nhân dân Vũ Thắng. Hai hiện vật cho thấy chất liệu gốm được mở sang thiết kế ánh sáng và tạo hình vật dụng, thay vì giới hạn trong bình, bát, ấm hay tượng quen thuộc.
Quan hệ Việt–Nhật được kể bằng vật thể gốm
Trong bài của Nhà Triển lãm Việt Nam, túi gốm cắm hoa Ikebana được đặt trong nhóm hình ảnh nói về quan hệ văn hóa Việt–Nhật. Yếu tố Việt Nam nằm ở chất liệu và truyền thống gốm Bát Tràng; yếu tố Nhật Bản hiện lên qua ngôn ngữ cắm hoa. Hình dáng chiếc túi tạo điểm nối với đời sống hiện đại mà khách quốc tế dễ nhận ra.
Đây là một cách “dịch” di sản bằng thiết kế: không sao chép nguyên một mẫu cổ, cũng không xóa dấu vết kỹ nghệ địa phương. Người thiết kế chọn một số thành phần — chất liệu, men, họa tiết, kỹ thuật tạo hình — rồi đặt chúng vào quan hệ mới để câu chuyện có thể đi qua biên giới văn hóa.
Báo Nhân Dân khi viết về chương trình “Giao Chỉ” cũng dùng gốm và ẩm thực như phương tiện kể ký ức văn hóa. Nguồn báo chí độc lập này giúp xác nhận hướng diễn giải rộng hơn: vật thể gốm có thể mang câu chuyện văn hóa, nhưng câu chuyện cụ thể vẫn phải dựa trên tác giả, tác phẩm và bối cảnh trình bày.
Expo cho thấy điều gì về gốm Bát Tràng đương đại?
Trước hết, Bát Tràng có khả năng tham gia những không gian thiết kế quốc tế mà không từ bỏ chất liệu địa phương. Sản phẩm được đặt cạnh công nghệ trưng bày, thời trang, hoa và nghệ thuật ứng dụng; đây là môi trường khác với chợ gốm hoặc cửa hàng đồ gia dụng.
Thứ hai, vai trò của hợp tác trở nên rõ. “Túi Ai Ơi”, phiên bản họa tiết, sắp đặt hoa và Đèn Ballerina đều cho thấy tác phẩm có thể được hình thành từ nhiều chuyên môn. Việc ghi đúng tên đối tác giúp người đọc hiểu giá trị sáng tạo đến từ đâu, thay vì quy toàn bộ cho một địa danh chung.
Thứ ba, câu chuyện Expo mở rộng cách hiểu về công năng. Gốm không chỉ chứa đựng hoặc trang trí; nó có thể trở thành cấu trúc ánh sáng, tác phẩm sắp đặt hoặc một vật thể gợi ký ức. Tuy nhiên, điều này không làm mất vai trò của kỹ thuật sản xuất: hình dáng phức tạp vẫn cần được giải quyết bằng vật liệu, tạo hình, sấy, men và nung.
Những điều không thể suy ra từ lần trưng bày
Việc một số tác phẩm xuất hiện ở Expo không phải chứng nhận chất lượng cho mọi sản phẩm Bát Tràng. Sự kiện cũng không chứng minh rằng toàn bộ làng nghề, mọi nghệ nhân hoặc mọi doanh nghiệp Bát Tràng đều tham gia.
- Không dùng Expo để khẳng định một sản phẩm khác là “hàng triển lãm quốc tế” nếu không có hồ sơ tác phẩm.
- Không gắn tên BTMA, nghệ nhân Vũ Thắng hoặc các đối tác thiết kế cho món đồ không được nguồn xác nhận.
- Không dùng hình ảnh tác phẩm như ảnh minh họa bán hàng nếu chưa có quyền sử dụng.
- Không chuyển số khách “kỳ vọng” của Expo thành số khách thực tế đã tham quan.
- Không mô tả sự kiện như đang diễn ra sau ngày kết thúc 13/10/2025.
Cách đọc một tác phẩm gốm đương đại
Người xem có thể bắt đầu từ hình dáng, nhưng không nên dừng ở câu hỏi “đẹp hay lạ”. Một mô tả tốt cần cho biết ai làm, hợp tác với ai, chất liệu và kỹ thuật nào được sử dụng, tác phẩm giải quyết vấn đề tạo hình nào, và nó được đặt trong bối cảnh trưng bày ra sao.
Nếu có ý định mua, cần tách tác phẩm nghệ thuật khỏi đồ dùng. Đèn gốm cần thông tin về cấu kiện điện; bình cắm hoa cần kích thước, độ ổn định và cách vệ sinh; đồ tiếp xúc thực phẩm cần bằng chứng khác với vật phẩm trang trí. Danh tiếng của sự kiện không thay thế các thông số đó.
Để hiểu không gian lưu giữ các lớp lịch sử của nghề, bài Bảo tàng gốm Bát Tràng là đường đọc tiếp phù hợp. Bài Expo chỉ sở hữu dấu mốc trưng bày tại Osaka và các thiết kế được nguồn công bố.
Từ triển lãm quốc tế đến nhu cầu chọn sản phẩm
Người đọc quan tâm sáng tạo đương đại có thể tiếp tục tìm theo tên tác giả, xưởng hoặc bộ sưu tập. Người cần đồ dùng, đồ thờ, quà tặng hay vật phẩm trang trí lại cần chuyển sang tiêu chí công năng, kích thước, men, mức hoàn thiện và trách nhiệm của người bán.
Khi nhu cầu chuyển sang lựa chọn thực tế, trang chủ gốm Bát Tràng tại Sàn Gốm đóng vai trò điểm vào theo nhóm công năng. Đây là bước handoff thương mại, không phải bằng chứng Sàn Gốm tham gia Expo.
Nguồn đối chiếu
