Nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt Nghệ nhân với dòng men rạn cổ
“Trứng rồng lại nở ra rồng”. Câu nói ấy dường như được dành riêng cho Nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt. Là cháu nội của huyền thoại làng gốm Cửu Huỳnh, anh đang tiếp nối và viết tiếp chương mới cho di sản gia đình, cho ra đời những bộ đồ thờ và vật phẩm tâm linh trên nền men rạn cổ Bát Tràng đạt đến độ tinh túy nhất.
Nội dung chính trong bài
- 1.Đôi nét về nghệ nhân Phạm Đạt là ai ?
- 2. Đặc trưng gốm sứ men rạn Phạm Đạt
- 3. Sự Công Nhận Xứng Tầm: Những Dấu Son Trong Sự Nghiệp
- 4. Một số tác phẩm gốm sứ của nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt
- Kỹ thuật chế tác Đồ thờ Men Rạn Đắp Nổi trứ danh của Nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt
- Bảng tổng hợp các dòng tác phẩm tiêu biểu của Nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt
- Cách nhận diện và bảo quản tác phẩm Men Rạn Đắp Nổi của NNƯT Phạm Đạt
1.Đôi nét về nghệ nhân Phạm Đạt là ai ?
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống làm gốm lâu đời tại làng gốm Bát Tràng, Nghệ nhân Phạm Đạt đã được nuôi dưỡng trong tình yêu với đất và lửa ngay từ thuở nhỏ. Dòng máu nghệ thuật chảy trong huyết quản đã sớm bộc lộ khi anh có những tác phẩm đầu tay được đánh giá cao chỉ mới 14 tuổi.
Lựa chọn gắng bó với quê hương ngay cả khi tưởng chừng làng gốm với bề dày 800 năm lịch sử này sẽ gục ngã. Vực dậy tinh thần, bước qua biến cố, không bao giờ từ bỏ quê hương, nổ lực và ước mong tìm cho mình một lối đi, một công thức đặc biệt và một dòng gốm của riêng mình.
Cuối cùng anh cũng thành công với dòng men rạn đặc trưng của mình cùng với sự kết hợp hoàn hảo của kỹ thuật đắp nổi lên gốm và cho ra đời dòng sản phẩm gốm sứ Phạm Đạt men rạn đắp nổi nổi tiếng hiện nay.
Sao bao nỗ lực và sáng tạo bằng tài hoa của mình, gốm sứ của nghệ nhân Phạm Đạt đã mang một nét đặc thù riêng, không lẫn vào đâu, vừa sắc sảo, tinh tế nhưng đảm bảo đủ yếu tố phong thủy tâm linh trong thờ cúng, trưng bày,… Từ đó, cái tên Nghệ nhân Phạm Đạt Bát Tràng càng được biết đến rộng rãi hơn
2. Đặc trưng gốm sứ men rạn Phạm Đạt
Gốm sứ Phạm Đạt không chỉ kế thừa, mà còn mang những nét sáng tạo đột phá, tạo nên một đẳng cấp khác biệt.
Chất Liệu Linh Thiêng
Nguyên liệu làm nên các tác phẩm của anh là sự hòa quyện tinh hoa đất trời: đất sét được tuyển chọn kỹ lưỡng từ vùng Đất tổ Hùng Vương, kết hợp với đất sét trắng tinh khiết từ Đông Triều – vùng núi thiêng Yên Tử, và được tinh luyện bằng nước phù sa Sông Hồng. Yếu tố tâm linh này đã thổi một linh khí đặc biệt vào từng tác phẩm.
Kỹ Thuật Độc Đáo
Sự khác biệt lớn nhất trong các tác phẩm của anh là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa men rạn cổ và họa tiết đắp nổi. Đặc biệt, sau khi hoàn thiện, sản phẩm còn được phủ thêm một lớp men tráng bóng bên ngoài và nung ở nhiệt độ cao bằng kỹ thuật gia truyền. Điều này tạo nên một hiệu ứng độc đáo: các đường rạn vẫn hiện lên rõ nét, có chiều sâu, nhưng bề mặt lại bóng mượt, trong trẻo.
Làm Chủ Ngọn Lửa
Để tạo ra những đường vân rạn đều, đẹp và có hồn, việc kiểm soát nhiệt độ và thời gian nung là một bí quyết tối quan trọng. Bằng kinh nghiệm và sự tính toán chi tiết, Nghệ nhân Phạm Đạt có thể điều khiển ngọn lửa để tạo ra những vết rạn to nhỏ đồng đều, đạt đến độ hoàn mỹ.
Sản phẩm là hàng thủ công nên cần sự tỉ mỉ mới tạo ra giá trị và sự độc đáo. Cầu kỳ, cẩn thận từ khâu chọn và xử lý nguyên liệu đến tạo mẫu, đắp hoa văn nên sản phẩm của cơ sở Phạm Đạt luôn nổi bật với những đường nét sắc sảo. Những nét hoa văn nổi bật, sắc sảo, màu sắc hài hòa, hình dáng mỹ thuật, đẹp cả về chất đất và màu men. Các đường rạn đều, vừa có độ trong, độ sâu mà lại có cả độ bóng.
XEM THÊM: Phạm Thế Anh – nghệ nhân gắn liền với những bộ “Hồng Sa”
Với dòng gốm tâm linh, tức là những bộ thờ cúng, nghệ nhân Phạm Đạt đã đáp ứng được nhu cầu của những người yêu văn hóa truyền thống: cầu kỳ, khắt khe nhưng rất đỗi trân trọng. Bởi sưu tập gốm cổ tâm linh và lựa chọn cho gia đình những bộ đồ thờ cúng, đặt ở những nơi trang trọng nhất từ ngàn xưa đã trở thành nét văn hóa không thể thiếu trong đời sống văn hóa Việt.
3. Sự Công Nhận Xứng Tầm: Những Dấu Son Trong Sự Nghiệp
Với tài năng và những cống hiến không mệt mỏi, Nghệ nhân Phạm Đạt đã nhận được sự công nhận cao quý từ Nhà nước và giới chuyên môn, trở thành một trong những nghệ nhân trẻ tuổi và sáng giá nhất của Bát Tràng.
- Vinh Danh Cao Quý: Tối ngày 15/12/2020, anh chính thức được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, trở thành một trong những nghệ nhân trẻ nhất của Bát Tràng đạt được vinh dự này.
- Giải Thưởng & Khen Thưởng Tiêu Biểu:
- Cúp Bàn Tay Vàng (2014) của Làng nghề Việt.
- Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Công Thương (2017).
- Nhiều lần được chứng nhận đã tham gia tích cực và góp phần vào thành công của các kỳ Festival nghề truyền thống Huế và Festival Huế.
- Sản Phẩm Được Công Nhận Cấp Quốc Gia:
- Bộ sản phẩm đồ thờ men rạn giả cổ đắp nổi được bình chọn là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp Quốc gia năm 2015.
- Nhiều sản phẩm khác liên tục được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp Thành phố và khu vực phía Bắc.
- Dấu Ấn Tại Các Di Tích Lịch Sử: Nhiều tác phẩm của nghệ nhân đã được lựa chọn để trưng bày và thờ cúng tại các di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia như Chùa Một Mái (Hà Nội), Chùa Kim Trúc Tự, Chùa Bồ Đề, Đền Trần (Thái Bình)…
XEM THÊM: Nghệ nhân Trần Độ – từ người con ưu tú đến bậc thầy gốm Việt
4. Một số tác phẩm gốm sứ của nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt
Đối với Nghệ nhân Phạm Đạt, mỗi tác phẩm không chỉ là một vật phẩm, mà còn chứa đựng tâm huyết, tình yêu quê hương và nỗ lực gìn giữ nét đẹp của làng nghề. Triết lý đó được thể hiện rõ nhất qua các dòng sản phẩm gốm tâm linh, đặc biệt là các bộ đồ thờ cúng men rạn đắp nổi.
Những sản phẩm này đáp ứng được những yêu cầu khắt khe nhất của văn hóa thờ tự Việt: cầu kỳ, trang trọng nhưng vẫn giữ được sự tinh tế, hài hòa, mang lại sự thanh tịnh và uy nghiêm cho không gian thờ cúng.
Các tác phẩm được giới thiệu trong bài cho thấy mối liên hệ giữa kỹ thuật men rạn, tạo hình và công năng thờ cúng. Khi xem một mẫu cụ thể, cần đối chiếu kích thước, dòng men, kỹ thuật trang trí và thông tin người chế tác trên đúng trang sản phẩm.
Liên hệ Sàn Gốm Bát Tràng qua hotline 0945.998.007 nếu cần kiểm tra mẫu đồ thờ men rạn được giới thiệu là do Nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt chế tác.
Kỹ thuật chế tác Đồ thờ Men Rạn Đắp Nổi trứ danh của Nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt
Trong giới sưu tầm đồ thờ tâm linh và gốm phong thủy cao cấp tại Việt Nam, khi nhắc đến tên tuổi Nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt (kế thừa truyền thống lừng lẫy từ người ông nội là cố nghệ nhân Cửu Huỳnh tại làng cổ Bát Tràng), người ta nghĩ ngay đến những bộ đồ thờ men rạn cổ đắp nổi kênh bong đạt tới độ hoàn mỹ về cả hình khối lẫn chiều sâu tâm linh. Để hiểu vì sao tác phẩm của anh luôn có chỗ đứng trang trọng tại các từ đường dòng họ lớn, đền chùa và biệt thự cổ điển, chúng ta cần đi sâu vào 3 bí quyết kỹ nghệ đặc trưng của xưởng gốm Phạm Đạt:
1. Bài men rạn cổ “Ngà trầm Ấm áp” với mạng vân rạn tứ giác, lục giác đều đặn
Khác với những dòng men rạn thông thường có vết rạn thưa thớt hoặc màu trắng bệch thiếu sức sống, bài men rạn cổ do NNƯT Phạm Đạt phục chế từ công thức gia truyền có sắc ngà cổ kính tựa như màu ngà voi lên nước theo năm tháng. Sau khi sản phẩm ra khỏi lò nung ở nhiệt độ trên 1.250°C và bắt đầu quá trình nguội dần, sự co ngót chênh lệch có tính toán giữa lớp xương đất cao lanh dày dặn và lớp men trường thạch – đá vôi bên ngoài tạo ra những tiếng nổ tách nhỏ li ti như tiếng nhạc, hình thành mạng lưới vân rạn đan xen khít khao từ cổ bình xuống tới chân đế.
Sau đó, nghệ nhân sử dụng hỗn hợp màu khoáng tự nhiên (chiết xuất từ thuốc tím và bùn khoáng cổ truyền) xoa đều lên toàn bộ bề mặt để màu trầm thấm sâu vào từng kẽ rạn rồi lau sạch bề mặt men bóng, giúp mạng lưới đường rạn hiện lên rõ nét, trầm mặc và vĩnh viễn không bao giờ phai mờ.
2. Nghệ thuật đắp nổi “Rồng có thần, Hoa có hồn”
Điểm phân biệt rõ nhất giữa một chiếc bát hương hay đỉnh hạc do NNƯT Phạm Đạt chế tác với hàng thị trường nằm ở thần thái của đồ án đắp nổi. Trên các tác phẩm như Bộ đỉnh hạc Ngũ sự, Bát hương Lưỡng Long Chầu Nguyệt, Mâm bồng Long Phượng hay Cặp Lộc bình Phúc Đức, từng chiếc vảy rồng được tỉa nổi xếp lớp đều tăm tắp, bờm rồng và râu rồng uốn lượn kênh bong tách hẳn khỏi nền bình, đôi mắt rồng uy nghiêm nhưng nhân từ, toát lên khí chất linh thiêng của mỹ thuật rồng Việt thời Lê – Nguyễn.
Bảng tổng hợp các dòng tác phẩm tiêu biểu của Nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt
Dưới đây là danh mục các dòng chế tác chủ lực gắn liền với dấu ấn sáng tạo của NNƯT Phạm Đạt đang được trưng bày và giới thiệu tới người yêu gốm trên toàn quốc:
| Nhóm tác phẩm | Các chế tác tiêu biểu | Đặc trưng kỹ thuật chế tác | Không gian bài trí phù hợp nhất |
|---|---|---|---|
| Bộ Đồ Thờ Gia Tiên & Từ Đường | Đỉnh hạc Tam sự/Ngũ sự, Bát hương phi 16–30cm, Mâm bồng, Lọ hoa, Chóe thờ, Đèn dầu, Kỷ chén | Men rạn cổ đắp nổi kênh bong Rồng Phượng, Sen Hạc (Có phiên bản điểm vàng 24K cao cấp) | Án gian, sập thờ gia tiên từ 1m53 – 2m17, nhà thờ họ, từ đường, đình đền |
| Lộc Bình (Lục Bình) Phong Thủy | Cặp Lộc bình cao 1m4, 1m55, 1m6, 1m75 kèm chân đôn sứ đắp nổi đồng bộ | Đắp nổi đa tầng các tích Phúc Đức, Công Đào Phú Quý, Tứ Quý Bốn Mùa, Vinh Quy Bái Tổ | Đặt đối xứng hai bên ban thờ lớn hoặc phòng khách biệt thự, nhà gỗ cổ truyền |
| Bình Hút Tài Lộc & Thạp Gốm Sưu Tầm | Bình hút lộc đường kính 25cm – 40cm, bình Tỳ Bà, bình Mai bình phục cổ | Kết hợp nền men rạn cổ với họa tiết đắp nổi men lam, men nâu và dát vàng quỳ | Phòng làm việc lãnh đạo, tủ kính trưng bày nghệ thuật, quà tặng ngoại giao VIP |
Cách nhận diện và bảo quản tác phẩm Men Rạn Đắp Nổi của NNƯT Phạm Đạt
Mỗi tác phẩm chính gốc từ lò gốm của Nghệ nhân Ưu tú Phạm Đạt đều sở hữu cốt đất cực kỳ đầm nặng, thành sứ dày dặn và phần đáy được xử lý chỉn chu kèm dấu triện xác nhận xuất xứ. Khi bài trí bộ đồ thờ hoặc cặp lộc bình men rạn đắp nổi trong không gian thờ tự, gia chủ lưu ý: do vẻ đẹp của dòng men này nằm ở các chi tiết chạm nổi kênh bong tinh xảo, vào các dịp bao sái bàn thờ cuối năm, bạn chỉ nên dùng chổi lông mềm quét sạch bụi tàn nhang trong các khe hoa văn rồi dùng khăn bông mềm thấm nước ấm ngũ vị hương lau nhẹ nhàng theo chiều xuôi của họa tiết để giữ trọn vẹn thần thái uy nghiêm của tác phẩm qua nhiều thế hệ.
