Phân Biệt Gốm Sứ Vẽ Vàng Kim 24K Và Dát Vàng Quỳ Tại Làng Nghề Bát Tràng

Khi tìm mua các bộ đồ thờ cao cấp, bình hút tài lộc hay ấm chén quà tặng lãnh đạo, khách hàng thường bắt gặp hai thuật ngữ “gốm sứ vẽ vàng 24K” và “gốm sứ dát vàng”. Dù cả hai đều mang vẻ đẹp vương giả, quyền quý với ánh kim rực rỡ, nhưng xét về bản chất kỹ thuật tại làng nghề Bát Tràng, đây là hai phương pháp chế tác hoàn toàn khác biệt: một bên dùng dung dịch vàng lỏng nguyên chất vẽ bằng bút lông rồi đưa vào lò nung lần thứ hai ở 800°C để vàng ngấm chặt vào men sứ; một bên dùng lá vàng quỳ siêu mỏng dán phủ lên các mảng phù điêu đắp nổi kênh bong.

Để tạo ra một tác phẩm gốm sứ mạ vàng đạt chuẩn trưng bày lâu dài, người nghệ nhân Bát Tràng phải tuyển chọn những phôi sứ loại 1 hoàn hảo nhất đã qua lần nung thứ nhất ở nhiệt độ 1.280°C–1.300°C (không một vết châm kim, không cong vênh hay rạn men lỗi). Tuy nhiên, tùy thuộc vào kiểu dáng bề mặt (trơn nhẵn hay đắp nổi 3D hầm hố) mà xưởng gốm sẽ áp dụng kỹ thuật vẽ vàng lỏng hay thếp vàng lá.

1. Quy trình chế tác gốm sứ vẽ vàng kim 24K (Nung lửa lần hai ở 800°C)

Kỹ thuật vẽ vàng kim (Liquid Gold Painting) sử dụng dung dịch vàng công nghiệp cao cấp nhập khẩu (thường là vàng Heraeus của Đức chứa hàm lượng vàng nguyên chất hòa tan trong tinh dầu hữu cơ). Khi mới vẽ lên bề mặt sứ bằng đầu bút lông cực mảnh, nét vẽ có màu nâu sẫm như nhựa thông chứ chưa hề có ánh vàng.

Sau khi người thợ tỉ mỉ đi từng đường tơ kẽ tóc trên viền miệng, quai ấm hay vảy rồng, sản phẩm được đưa vào lò điện chuyên dụng để nung lần thứ hai ở nhiệt độ từ 780°C đến 820°C trong khoảng 6–8 tiếng. Ở ngưỡng nhiệt này, phần dung môi hữu cơ cháy bay hơi hết, chỉ còn lại lớp phân tử vàng 24K nóng chảy và bám chặt vĩnh viễn vào bề mặt lớp men thủy tinh, tạo ra ánh gương vàng kim lấp lánh như trang sức.

2. Quy trình chế tác gốm sứ dát vàng lá (Vàng quỳ) trên họa tiết đắp nổi

Khác với vẽ vàng bằng cọ nét mảnh, kỹ thuật dát vàng quỳ trên gốm sứ Bát Tràng lại được sinh ra để tôn vinh những mảng phù điêu đắp nổi 3D cỡ lớn như thân rồng, hoa mẫu đơn, cá chép hay chữ thư pháp. Người nghệ nhân quét một lớp keo sơn mài chuyên dụng lên phần họa tiết nổi, đợi keo se khô tới độ kết dính chuẩn rồi dùng nhíp tre gắp từng lá vàng quỳ siêu mỏng phủ kín bề mặt.

Sau khi dùng chổi lông mềm dập nhẹ cho lá vàng ôm sát vào từng khe rãnh chạm trổ và vệ sinh phần vàng thừa, tác phẩm được phủ thêm một lớp sơn bóng bảo vệ chống oxy hóa, giúp bề mặt vàng luôn giữ được độ ấm áp, uy nghi theo năm tháng.

3. Bảng đối chiếu 6 tiêu chí giữa Gốm vẽ vàng 24K và Gốm dát vàng

Bảng so sánh chi tiết dưới đây giúp bạn phân biệt ngay hai dòng sản phẩm này khi quan sát trực tiếp tại showroom:

4. Nên chọn dòng vẽ vàng hay dát vàng cho bàn thờ, phòng khách và bàn trà?

Việc lựa chọn giữa hai dòng chế tác này phụ thuộc trực tiếp vào công năng sử dụng của vật phẩm:

• Đối với ấm chén pha trà và quà tặng doanh nghiệp: Do ấm chén thường xuyên tiếp xúc với nước sôi 95°C và cần tráng rửa sau mỗi tuần trà, bạn nên chọn dòng vẽ vàng kim nung 800°C như mẫu bộ ấm chén trà sứ trắng vòi voi vẽ vàng kim Bát Tràng để đảm bảo độ bền vĩnh cửu khi sử dụng.
• Đối với phòng thờ đại tự và sập thờ lớn: Nếu gia chủ yêu thích vẻ đẹp thanh nhã, dễ lau chùi bụi nhang thì bộ đồ thờ men lam hoặc men ngọc vẽ vàng 24K là lựa chọn hoàn hảo. Ngược lại, nếu không gian thờ tự rộng lớn cần sự uy nghi, bề thế từ xa thì các cặp lộc bình sứ Bát Tràng dát vàng sẽ tạo nên điểm nhấn lộng lẫy bậc nhất cho từ đường.

Ngoài ra, với các đơn vị cần đặt quà biếu hội nghị trang trọng, danh mục ấm chén sứ trắng kẻ vàng in logo cũng ứng dụng trực tiếp công nghệ nung hấp vàng kim giúp logo thương hiệu luôn sáng bóng.

5. Cách phân biệt gốm vẽ vàng 24K thật với hàng kẻ nhũ đồng, nhũ kim loại giá rẻ

Vì dung dịch vàng lỏng 24K nguyên chất (như vàng Heraeus nhập khẩu từ Đức dùng tại các xưởng gốm cao cấp Bát Tràng) có giá thành nguyên liệu rất đắt đỏ — chỉ một lọ nhỏ vài chục gam đã có giá hàng triệu đồng — nên một số cơ sở sản xuất hàng giá rẻ đã sử dụng mực nhũ đồng, nhũ kim loại tổng hợp hoặc sơn mạ điện để giả làm gốm vẽ vàng. Nếu không có kinh nghiệm quan sát, người mua rất dễ trả tiền cho “vàng 24K” nhưng lại nhận về sản phẩm kẻ nhũ kim loại chỉ sau vài tháng trưng bày đã bị oxy hóa xỉn đen.

4 dấu hiệu nhận diện Vàng Kim 24K thật trên gốm sứ Bát Tràng ngay tại chỗ

Khi cầm một chiếc bình hút tài lộc, bát hương hoặc bộ ấm chén sứ trắng vẽ vàng trên tay, bạn hãy áp dụng ngay 4 cách kiểm tra trực quan sau:

• Quan sát sắc độ ánh kim dưới ánh sáng trắng và ánh sáng nghiêng: Vàng kim 24K thật sau khi nung ở 800°C có sắc vàng tươi ấm áp, đằm mắt và có độ trong như mặt gương phẳng (khi bạn đưa ngón tay lại gần đường viền vàng bản rộng, bạn có thể nhìn thấy bóng phản chiếu của ngón tay trên nét vàng). Ngược lại, hàng kẻ nhũ đồng hoặc mạ điện công nghiệp thường có màu vàng chói gắt ngả sang ánh đỏ đồng hoặc vàng xanh lạnh lẽo, nhìn kỹ thấy các hạt nhũ li ti chứ không phẳng mịn như gương.
• Kiểm tra dấu vết bút lông thủ công: Gốm sứ Bát Tràng vẽ vàng 24K được các nghệ nhân đi nét hoàn toàn bằng tay với cây bút lông đầu kim. Do đó, tại các điểm giao nhau của hoa văn (như cuống hoa sen, vảy rồng, chữ Phúc – Lộc – Thọ), nét vẽ luôn có độ thanh đậm uyển chuyển, sống động. Hàng in decal nhũ kim loại giá rẻ sẽ có các đường nét cứng nhắc, đều chằn chặn và đôi khi lộ vết nối của miếng giấy decal ở phần quai ấm hoặc cổ bình.
• Độ bám kết với nền men sứ: Dùng phần móng tay cạo nhẹ lên đường chỉ vàng ở vành miệng chén hoặc thân bình. Vàng 24K đã qua lửa nung 800°C sẽ ngấm chặt vào lớp men thủy tinh nên hoàn toàn không bị bong tróc; trong khi lớp sơn nhũ nguội không nung hoặc nung nhiệt thấp sẽ dễ dàng bị trầy xước hoặc bong vảy khi cạo nhẹ.
• Kiểm tra sự biến đổi màu theo thời gian tiếp xúc không khí ẩm: Vàng nguyên chất (Au) là kim loại quý trơ về mặt hóa học, hoàn toàn không bị oxy hóa bởi oxy hay hơi ẩm trong không khí. Hàng pha bột đồng hoặc hợp kim kẽm sau khoảng 3–6 tháng tiếp xúc với khói nhang hoặc khí hậu nồm ẩm sẽ bắt đầu xuất hiện các vết ố xỉn màu nâu đen hoặc xanh rỉ đồng.

6. Hướng dẫn vệ sinh, bảo quản đồ thờ và ấm chén vẽ vàng – dát vàng bền đẹp hàng chục năm

Dù cả gốm sứ vẽ vàng 24K và gốm sứ dát vàng lá đều có độ bền vượt trội, nhưng vì lớp vàng quý nằm ở tầng ngoài cùng của bề mặt men sứ (Over-glaze), việc sử dụng và lau chùi đúng phương pháp sẽ quyết định việc tác phẩm giữ được ánh kim lộng lẫy suốt 10–20 năm hay bị mờ xước đáng tiếc. Dưới đây là quy chuẩn bảo quản riêng biệt cho từng dòng:

Lưu ý đặc biệt khi vận chuyển và đóng gói quà tặng gốm sứ vẽ vàng

Khi đặt mua các bộ đồ thờ vẽ vàng hoặc bình hút lộc dát vàng gửi đi các tỉnh xa hay mang đi biếu tặng đối tác, việc bọc lót bề mặt đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Tuyệt đối không dùng băng dính (băng keo nhựa) dán trực tiếp lên bề mặt họa tiết vẽ vàng hoặc dát vàng để cố định nắp ấm, nắp chóe, bởi khi bóc băng dính ra, lực kéo cơ học có thể làm tổn hại lớp vàng mỏng hoặc để lại lớp keo dính rất khó làm sạch. Tại Sàn Gốm Bát Tràng, mọi sản phẩm vẽ vàng – dát vàng trước khi đặt vào hộp xi lót lụa hoặc thùng xốp chống sốc đều được bọc một lớp giấy lụa mềm (giấy pelure không axit) hoặc màng xốp mịn ở trong cùng để bảo vệ tuyệt đối bề mặt ánh kim trong suốt hành trình vận chuyển.