Ngũ phúc lâm môn là gì? Ý nghĩa biểu tượng và trang trí trên gốm Bát Tràng
Ngũ Phúc Lâm Môn là cách gọi Hán–Việt của lời chúc “năm điều phúc đến cửa nhà”. Trên gốm Bát Tràng, cụm này được thể hiện bằng chữ, hình tượng hoặc tổ hợp hoa văn để gửi gắm ước nguyện về cuộc sống đủ đầy. Đây là ý nghĩa biểu tượng văn hóa, không phải cam kết sản phẩm sẽ tạo ra tài lộc hay may mắn.
Biểu tượng Ngũ Phúc Lâm Môn với hình ảnh năm cánh dơi xoay quanh chữ Thọ hoặc chữ Vạn trên gốm sứ Bát Tràng gửi gắm ước vọng trọn vẹn của người Á Đông về năm phúc lớn: Phú, Quý, Thọ, Khang, Ninh.
Họa tiết có thể xuất hiện trên mai bình, bình hút lộc, ấm chén và một số vật phẩm trang trí. Giá trị của từng sản phẩm vẫn cần được đánh giá theo chất liệu, nước men, kỹ thuật trang trí, kích thước và mức độ hoàn thiện của đúng mẫu.
Nội dung chính trong bài
- Ngũ Phúc Lâm Môn nghĩa là gì?
- Sản phẩm Bát Tràng sử dụng họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn
- Kỹ thuật thể hiện họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn trên gốm Bát Tràng
- Vị trí sử dụng hình ảnh Ngũ Phúc Lâm Môn trong đời sống
- Cách chọn sản phẩm gốm có họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn
- Bảng giải mã chi tiết "Ngũ Phúc" trong Kinh Thư và cách thể hiện trên Gốm sứ Bát Tràng
- Cách chọn và bài trí bình gốm "Ngũ Phúc Lâm Môn" làm quà mừng Tân gia, Mừng thọ
Ngũ Phúc Lâm Môn nghĩa là gì?
Xét theo nghĩa chữ, “ngũ” là năm, “phúc” là điều tốt lành, “lâm” là đến và “môn” là cửa nhà. Cụm từ vì thế được hiểu là năm điều phúc cùng đến với gia đình. Trong cách diễn giải phổ biến tại Việt Nam, năm điều này thường được khái quát bằng Phúc, Lộc, Thọ, Khang và Ninh. Cách gọi cụ thể có thể thay đổi theo truyền thống giải thích.
Một số diễn giải dân gian liên hệ lời chúc này với hình tượng Phúc–Lộc–Thọ hoặc các nhân vật lịch sử. Những câu chuyện đó nên được xem là lớp diễn giải văn hóa, không dùng như bằng chứng duy nhất về nguồn gốc của thành ngữ.
Trong phong thủy, biểu tượng “ngũ phúc” gắn liền với biểu tượng 5 con dơi đỏ, đại diện cho những điềm lành và bình an.
Theo phát âm trong bộ âm Hán Việt, chữ dơi khi đọc đồng âm với chữ phúc nên người ta đều tin tưởng rằng hình ảnh con dơi xuất hiện có thể đem đến sự trường thịnh, may mắn, cầu chúc cho hạnh phúc luôn gõ cửa.
Theo quan niệm Trung Quốc, biểu tượng “Ngũ Phúc Lâm Môn” lần lượt đại diện cho Trường thọ, Phú quý, An khang, Đức hảo và Thiện chung. Khi kết hợp, những ý nghĩa này tạo thành một lời chúc toàn diện, thịnh vượng và trọn vẹn cho mọi người.
Mai bình gốm sứ trang trí họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn
Trong cách diễn giải phổ biến tại Việt Nam, năm điều phúc thường được gọi là Phúc, Lộc, Thọ, Khang và Ninh. Khi xuất hiện trên gốm, tổ hợp này thể hiện lời chúc về hạnh phúc, đủ đầy, sống lâu, khỏe mạnh và bình an.
Sản phẩm Bát Tràng sử dụng họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn
Ngũ Phúc Lâm Môn là họa tiết phổ biến và được yêu thích trên các sản phẩm gốm sứ Bát Tràng. Đặc biệt, họa tiết này nổi bật trên 2 sản phẩm: Mai bình tích lộc và bình hút lộc gốm sứ Bát Tràng.
-
Mai bình tích lộc Bát Tràng
Trên mai bình tích lộc, họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn vừa tạo điểm nhấn trang trí vừa thể hiện lời chúc về thịnh vượng, hạnh phúc và bình an.
Mai bình mang họa tiết này có thể được hoàn thiện bằng nhiều màu men. Khi chọn, cần đối chiếu ảnh đúng mẫu, kích thước và thông tin màu men trên trang sản phẩm thay vì suy từ tên mệnh hoặc màu gọi chung.
Mai bình đắp nổi Ngũ Phúc Lâm Môn với các màu men khác nhau
-
Bình hút lộc gốm sứ Bát Tràng
Bình hút lộc là dòng bình trang trí có miệng loe, cổ thon và thân phình. Khi kết hợp với họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn, sản phẩm thường được chọn như một lời chúc mang tính biểu tượng.
Trong quan niệm phong thủy dân gian, dáng miệng loe, cổ nhỏ và thân phình thường được diễn giải như hình ảnh đón và giữ điều tốt lành. Đây là ý nghĩa biểu tượng; giá trị sử dụng thực tế phụ thuộc vào kích thước, độ vững, lớp men và kỹ thuật hoàn thiện.
Dáng bình hút lộc miệng loe, cổ thon và thân phình
Quý khách quan tâm đến các chế tác thủ công chuẩn làng nghề có thể đối chiếu thêm mẫu mã thực tế trong chuyên mục tượng di lặc Bát Tràng.
Bình hút lộc thường được đặt tại phòng khách, phòng làm việc hoặc dùng làm quà tặng để gửi lời chúc về sự thịnh vượng và no đủ.
Kỹ thuật thể hiện họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn trên gốm Bát Tràng
Kỹ thuật đắp nổi họa tiết lên gốm sứ là một nét đặc trưng của làng nghề Bát Tràng, tạo ra những sản phẩm không chỉ có giá trị sử dụng mà còn mang đậm tính nghệ thuật và văn hóa.
Bình hút lộc “Ngũ Phúc Lâm Môn” Bát Tràng
Có rất nhiều phương pháp chế tác họa tiết hiện nay như: vẽ tay, vẽ vàng, khắc nổi, dát vàng… Nhưng riêng với họa tiết “Ngũ phúc lâm môn” các nghệ nhân Bát Tràng đặc biệt sử dụng kỹ thuật chế tác đắp nổi giúp chi tiết trở nên sắc nét, sống động và có sức hút với người nhìn
Phương pháp này bao gồm việc tạo hình sản phẩm từ đất sét, đắp và điều chỉnh các chi tiết họa tiết lên bề mặt sản phẩm khi còn mềm, sấy khô, tráng men, và nung ở nhiệt độ cao. Cả quá trình này đòi hỏi kỹ năng tinh xảo và sự tỉ mỉ của các nghệ nhân.
Sản phẩm có độ hoàn thiện cao, xương gốm dày dặn, bền chắc
Các sản phẩm mang họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn thường được trưng bày tại phòng khách, phòng thờ hoặc bàn làm việc. Vị trí đặt nên ưu tiên độ vững, tỷ lệ với không gian và khả năng vệ sinh an toàn.
Vị trí sử dụng hình ảnh Ngũ Phúc Lâm Môn trong đời sống
Ngoài gốm Bát Tràng, hình ảnh Ngũ Phúc Lâm Môn còn xuất hiện trong một số đồ thờ, hoành phi và chi tiết trang trí tại đền, chùa hoặc công trình văn hóa. Ở mỗi bối cảnh, họa tiết thể hiện một lời chúc và cần được đọc theo chất liệu, vị trí cùng phong cách trang trí cụ thể.
- Họa tiết trang trí ở đền, chùa
Trong không gian đền, chùa, cụm chữ hoặc họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn thường được dùng để thể hiện lời cầu chúc về may mắn, sức khỏe và bình an.
Họa tiết này thường được đặt ở cổng chính của đền, chùa, với hy vọng mang lại sự thịnh vượng và phúc lành cho những người đến viếng thăm.
Họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn đặt ở cổng chính của đền, chùa
Ngoài ra, “Ngũ Phúc Lâm Môn” còn xuất hiện trên các đồ vật trang trí trong đền chùa như lư hương, đỉnh đồng, chuông mõ, thể hiện sự trang trọng và cầu mong điều tốt lành.
- Các công trình kiến trúc mang tính nghệ thuật cao
Họa tiết “Ngũ Phúc Lâm Môn” thường được ứng dụng trong nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng, mang tính nghệ thuật cao: như Chùa Một Cột (Hà Nội), Chùa Bái Đính (Ninh Bình), Đền Hùng (Phú Thọ), và Lăng Khải Định (Huế).
Những họa tiết này được tạo nên dưới bàn tay khéo léo và tài hoa của các nghệ nhân, không chỉ mang giá trị văn hóa, tâm linh sâu sắc mà còn góp phần tạo nên vẻ đẹp đặc trưng và ý nghĩa phong thủy cho các công trình.
Cách chọn sản phẩm gốm có họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn
Một mẫu phù hợp cần khớp công năng, vị trí đặt và kích thước thực tế. Trước khi mua, hãy xác nhận ảnh đúng mẫu, dòng men, kỹ thuật trang trí, giá và tình trạng còn hàng. Với chi tiết vẽ vàng hoặc đắp nổi, cần hỏi thêm cách vệ sinh để tránh làm xước hay ảnh hưởng bề mặt.
Nếu cần kiểm tra một mẫu đang bán, hãy cung cấp tên sản phẩm hoặc ảnh chụp cùng vị trí dự kiến trưng bày. Sàn Gốm Bát Tràng tiếp nhận yêu cầu qua hotline 0945.998.007 và đối chiếu thông tin trên đúng trang sản phẩm trước khi tư vấn.
Bảng giải mã chi tiết “Ngũ Phúc” trong Kinh Thư và cách thể hiện trên Gốm sứ Bát Tràng
Trong văn hóa cổ truyền phương Đông (khởi nguồn từ thiên Hồng Phạm trong Kinh Thư và phát triển sâu rộng trong mỹ thuật cung đình lẫn dân gian Việt Nam), “Ngũ Phúc” là năm điều hạnh phúc trọn vẹn nhất mà một đời người luôn hướng tới. Khi đưa đồ án Ngũ Phúc Lâm Môn (năm phúc lành cùng gõ cửa bước vào nhà) lên các dòng bình hút tài lộc, lộc bình, bát hương hay đĩa cảnh Bát Tràng, người nghệ nhân thường sử dụng hình tượng 5 cánh dơi (trong Hán Việt, chữ “Bức” nghĩa là con dơi đồng âm với chữ “Phúc”) chầu quanh chữ Thọ triện hoặc trái đào tiên:
| Năm Phúc lớn (Ngũ Phúc) | Ý nghĩa nhân sinh cổ truyền | Biểu tượng đi kèm trên gốm Bát Tràng | Giá trị cầu chúc cho gia chủ |
|---|---|---|---|
| 1. Phú (Giàu có, sung túc) | Tiền tài dư dả, của ăn của để dồi dào, kinh tế gia đình vững mạnh | Đồng tiền cổ, thỏi vàng Kim Nguyên Bảo, hoa mẫu đơn phú quý | Công việc kinh doanh hanh thông, tài lộc hội tụ bền vững |
| 2. Quý (Sang trọng, danh giá) | Có địa vị xã hội, công danh hiển đạt, được mọi người kính trọng | Cuốn thư bút kiếm, chim công hoa đào, mây lành ngũ sắc | Sự nghiệp thăng tiến, con cháu đỗ đạt khoa bảng vinh hiển |
| 3. Thọ (Trường thọ, sống lâu) | Bách niên giai lão, hưởng phúc bên con cháu nhiều thế hệ | Chữ Thọ triện tròn ở chính tâm, cây tùng cổ thụ, chim hạc trắng, trái đào tiên | Ông bà cha mẹ sống lâu trăm tuổi, gia tộc trường tồn |
| 4. Khang (Khỏe mạnh, bình an) | Thân thể tráng kiện, không ốm đau bệnh tật, sinh lực dồi dào | Bình hồ lô thu hút khí lành, khóm trúc xanh dẻo dai vượt bão tố | Sức khỏe thể chất vững vàng cho mọi thành viên trong nhà |
| 5. Ninh (An nhiên, thái bình) | Tâm hồn thanh thản, gia đạo êm ấm thuận hòa, cuộc sống viên mãn | Hoa sen thanh khiết, đôi chim uyên ương, năm cánh dơi nối đuôi thành vòng tròn | Gia đình trong ấm ngoài êm, tâm trí luôn an lạc, hạnh phúc |
Cách chọn và bài trí bình gốm “Ngũ Phúc Lâm Môn” làm quà mừng Tân gia, Mừng thọ
Nhờ hội tụ trọn vẹn cả 5 lời chúc tốt đẹp nhất về Tài lộc – Công danh – Tuổi thọ – Sức khỏe – Bình an, các tác phẩm bình hút tài lộc, đĩa cảnh và cặp lộc bình họa tiết Ngũ Phúc Lâm Môn luôn là món quà biếu “vạn năng” phù hợp cho cả dịp mừng tân gia nhà mới, mừng thọ ông bà cha mẹ (lễ Thượng thọ 70, 80, 90 tuổi) lẫn quà biếu Tết gia đình. Khi bài trí trong phòng khách hoặc phòng thờ, gia chủ nên đặt bình trên đôn gỗ cao ráo, hướng mặt chính có chữ Phúc – Thọ và 5 cánh dơi chầu về phía không gian sinh hoạt chung của gia đình để nguồn phúc khí lan tỏa ấm áp khắp ngôi nhà.
